Site Overlay

İş Zekasının Evrimi — Bölüm 1: Mevcut Durum

İş Zekasının Babası olarak bilinen Howard Dresner, İş Zekasını “Olguya dayalı destek sistemlerini kullanarak iş karar verme sürecini geliştirmeye yönelik kavramları ve yöntemleri açıklayan şemsiye terimi” diye tanımlamış ve

“İş zekası programlarındaki başarının en büyük engellerinden biri güven eksikliğidir” diyerek güvenilir analizin zorluğunu ortaya koymuştur. 1989 yılında bulduğu İş Zekası terimi günümüzde değişerek ve evrimleşerek birçok büyük firmanın geleceğini belirlemeye devam etmektedir.

Endüstri 4.0 çağının ekolojisi artan süratle değişen teknolojilerden oluşuyor. Teknoloji hızlı ilerledikçe Endüstriyi dönüştürüyor. Dönüşen Endüstri, ekonomiyi ve kurumsal sistemleri ve meslekleri dönüştürüyor. Her meslek kendi evrimini gerçekleştiriyor. Evrim gerçekleşirken o meslek dallarında iş yapılma biçimi de değişiyor.

1816 yılında Joseph Niepce’nin ilk fotoğraf makinası icat ettiğinde, fotoğraf çekmenin gündelik hayatı bu kadar etkileyeceğini veya çeşitli meslek alanlarını geliştireceğini tahmin ettiğini zannetmiyorum. 20.yy’da hayatımızın ayrılmaz parçası haline gelen cep telefonları aynı zamanda birer kamera. Hepimiz sürekli fotoğraf çekiyoruz. Bir dönemin mesleği olan fotoğrafçılık ve destek hizmeti veren yan meslekler de bu değişimden nasibini aldı.

Örneğin, fotoğraf çekildikten sonra onu banyo etmek ve görsel bir materyale çevirmek zor ve zahmetli bir işlemdi. Daha 1990’ların başında hatırlıyorum, bazı tanıdıklarımız bu işle uğraşırdı. Fotoğrafı banyo etmek ciddi bir işti. Ustalık gerektirirdi.

Hele profesyonel bir fotoğrafçı olduğunuzu düşünün, 1000’lerce fotoğraf çektiniz, bunu bugünkü teknolojide mümkün olduğu gibi anında göremiyorsunuz ve tek tek banyo etmeniz gerekiyor. Karanlık odalarda geçirilen ömürlerden bahsediyoruz.

Burada çok kıymetli fotoğraf sanatçımız Ara Güler’in bıraktığı kültür mirasının meşakkatli çabasına dikkat çekmek isterim. 1 milyon adet fotoğraf çekip banyo etmiştir. Kendisini saygıyla anıyorum.

Dijitalleşmeyle birlikte fotoğraf makinaları da değişti. Artık basit bir fotoğraf çekmek için saatler değil birkaç saniye yeterli oluyor ve sonuca ulaşmak için kimseye ihtiyaç duymuyoruz. Banyo işlemini gerçekleştiren meslekler de zamanla yok oldu.

Fotoğrafçılık nasıl farklı yöntemlerle veri topluyorsa hayata dair bir veri analiz yöntemi olan İş Zekası uygulamaları da kurumun iş modeline dair veri topluyor. Teknoloji, İş Zekası yöntemlerini de değiştiriyor, geliştiriyor ve dönüştürüyor.

İş Zekası günümüz teknolojisinin ne kadar hızlı değişim geçirdiğinin gündelik hayatımızda göreceğimiz bir örneği gibi. Neredeyse tüm sektörlerde analize ihtiyaç duyulur. Basit veya komplike hiç fark etmez her şirket ihtiyacı doğrultusunda bir analiz hazırlar ve stratejilerini bu analizlere göre hazırlar ve kararlarını bu analizlere göre verir. Kimi sektörler bankalar, telekomünikasyon firmaları vb. büyük yazılımlar kullanır. Kimileri ise bir ‘worksheet’ kullanarak kendi iş zekası analizlerini yaratır. Günümüz teknolojisinde iş zekası uygulamalarında yapay zeka ve bilgisayarların hesaplama gücü kullanılmaktadır.

Geleneksel iş zekasında ETL, Model Star Schemas, Model Semantic Layer, Design Report ve Program Interactive Report aşamaları bulunmaktadır. Bu mimarinin pazara zaman maliyeti ayları bulmaktadır. Modern Analik uygulamalarda ise Point to Data-prepare, Visualize and explore, design story ve discuss adımlarını uygulayarak pazara zaman maliyeti saat veya gün olmaktadır. Dolayısıyla modern analitik uygulamalar hem daha hızlı, hem de daha çok analiz yeteneğine sahiptir. Ayrıca görsel olarak çağın gereksinimlerini ve müşteri beklentilerini daha iyi karşılamaktadır.

25 Ekim 2018’de katıldığım Gartner** eğitimindeki bir not bu yazı serisini hazırlamamda etkili oldu. Gartner’ın 2018 ve 2020 öngörülerini aşağıda bulabilirsiniz.

“2018’e gelindiğinde, akıllı, yönetilen, Hadoop tabanlı, arama tabanlı ve görsel tabanlı veri keşfi, self servis veri hazırlama ve doğal dil üretimi içeren yeni nesil bir veri keşfinde birleşecektir. (Bu yazı 2016 yılında yayınlanmıştır.)

“2020 yılına kadar platformlar ve gömülü analizler doğal dil sorgusu ve anlatımı, arttırılmış veri hazırlama, otomatik gelişmiş analiz ve görsel tabanlı veri bulma yeteneklerini içeren bir paradigma olan arttırılmış analitik, yeni iş zekası, analitik ve veri bilimi ve makine öğrenimi satın alımlarının hakim bir sürücüsü olacaktır.”

Bir Veri Mühendisi olarak bu değişimi bire bir yaşıyorum. Zaman içinde iş zekasının adının bile değişeceğini düşünüyorum. Birkaç da tahminim bulunmaktadır. Bunlar Otonom Veri Destekleme Sistemleri (Autonomous Data Support Systems), veya Otonom Analitik Sistemler (Autonomous Analitic Systems)*.

Şimdi tanımlara geçelim,

“Geleneksel İş Zekası platformları, BT üretimli içeriklerin, özel araçların ve becerilerin modüler gelişimini desteklemek için tasarlanmışlardır ve önceden tanımlanmış bir üst veri katmanı ile birleştiğinde, belirgin bir veri modellemesi, analitik yeteneklerine erişmek için gereklidir.”

“Modern bir İş Zekası platformu, T-etkin bir şekilde içerik ve geliştirmeyi destekler. Bu teknik, teknik olmayan modellerin, veri erişimi, alım ve hazırlıktan etkileşimli analize ve analizlerin işbirlikçi paylaşımına kadar tam spektrumlu analitik iş akışlarını otonom olarak özümsemelerini sağlayan bağımsız bir mimariyle tanımlanır.”

Peki 2016’daki duruma ve 2021’de Gartner’ın olası tahminlerine bakalım. $18,6 milyar pazarın 2021’ e gelindiğinde $27,6 milyar seviyesine yükselmesi öngörülmektedir. Birçok yeni iş alanının ortaya çıkacağı, eskilerinin de rafa kalkacağı bu pazar tahmininden de ortaya çıkmaktadır. Bu serinin bir sonraki yazı konusu olan modern analitik uygulamalar içeriğinde detaylı bilgi bulacaksınız

Görüleceği üzere teknolojideki değişim, yazılım ve analiz dünyasını da hızlı bir şekilde değiştirmektedir. Kendimizi bu değişime adapte etmeli ve geliştirmeliyiz. İnsan doğası gereği varoluşu sürdürebilmek için esnek bir yapıya sahip. Değişen şartlara mecburen uyum sağlar. Ünlü Yunan filozofu Heraklitos’unda söylediği gibi:

“Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir”

*Bir sonraki yazı konum İş Zekasının uygulama alanları olacaktır.

**Gartner, Inc. (NYSE: IT), Dünyanın önde gelen bilgi teknolojisi araştırma ve danışmanlık şirketidir. CIO’lar ve şirketlerdeki ve devlet kurumlarındaki üst düzey BT liderlerinden, yüksek teknoloji ve telekom işletmelerinin ve profesyonel hizmet şirketlerinin iş liderlerine, teknoloji yatırımcılarına, dünya çapında 9,100’den fazla farklı işletmede müşterilerine bilgi sağlamaktadır. 1979 yılında kurulan Gartner, Connecticut, ABD/ Stamford’da yerleşik olup, 85 ülkede 1.500’den fazla araştırma analisti ve danışmanı ve müşterisi olmak üzere 6,600 iş ortağına sahiptir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir